İETT’nin saklı ‘T’si kütüphaneye dönüştü

112 yıldır İstanbul Üniversitesi’nin birçok fakültesinin konumlandığı alanda bulunan yapı, kent tarihinin bir parçası olarak onlarca olaya şahitlik etti. Beyazıt gibi İstanbul’un en önemli hafıza noktalarından birinde bulunan yapı, restorasyon sonrası 20 bin kitaplık kütüphaneye dönüştü.

Troleybüs Kuvvet Merkezi

Beyazıt İETT Troleybüs Kuvvet Merkezi’nin hikâyesi, 1910 yılında tarihi yapının inşasıyla başladı. 1912’deki açılışa kadar atlı tramvaylar için ahır olarak kullanılan yapı, 1914’te İstanbul’un ilk elektrikli tramvayının Karaköy-Ortaköy hattında seferlere başlamasıyla zamanın ihtiyaçları doğrultusunda genişletilip, elektrikli tramvaylar için güç istasyonu olarak kullanıldı.

‘Beyazıt Güç İstasyonu’ olarak da anılan bina, elektrikli tramvayların kullanımdan kalkması üzerine 1961 yılında troleybüsler için ‘kuvvet merkezi’ işlevi gördü. 1984’te ise troleybüslerin İstanbul trafiğinden çekilmesiyle atıl duruma düşerek, uzun yıllar unutulmaya terk edildi.

Troleybüs

İlk troleybüs 29 Nisan 1882 tarihinde Berlin’in banliyösünde kurulmuş olan sistemdir. Kurulan bu sisteme Ernst Werner von Siemen “Elektromote” adını vermiştir.

İETT’nin saklı ‘T’si… Troleybüs

İstanbullulara her iki yakada uzun yıllar hizmet veren elektrikli tramvayların 1950’li yılların sonunda kentin ihtiyacını karşılayamaz hale gelmesi üzerine; otobüslere oranla daha ekonomik olması ve elektrik enerjisiyle çalışması dolayısıyla çevreci özelliği de göz önüne alınarak troleybüs sisteminin kurulmasına karar verilir. Güç beslenmesi çift havai elektrik hattından sağlanan troleybüsler için ilk hat Topkapı-Emönönü arasında döşenir. İtalyan Ansaldo San Giorgio firmasına 1956-57 yıllarında sipariş edilen troleybüsler, 27 Mayıs 1961’de hizmete girer. Toplam uzunluğu 45 kilometre olan şebeke, 6 kuvvet merkezi ve 100 troleybüslük işletmenin maliyeti, o günün rakamıyla 70 milyon lirayı bulur. Şişli ve Topkapı garajlarına bağlı olarak hizmet veren ve kapı numaraları 1’den 100’e kadar sıralanan araçlara 1968 yılında, tamamen İETT işçilerinin üretimi olan ‘Tosun’ da katılınca araç sayısı 101 olur. İlk Türk Troleybüsü Tosun 101 kapı numarasıyla İstanbullulara 16 yıl süreyle hizmet verir.

İETT işçileri tarafından 1968 yılında Şişli Garajında 5 ay süren çalışma sonucunda üretilen ilk Türk troleybüsü Tosun, 45 yıl aradan sonra bu kez İkitelli Garajında, tamamen orijinaline sadık kalınarak 3 ayda yeniden üretilir. İlk olarak Kasım 2013’te IV. Toplu Ulaşım Haftası etkinlikleri kapsamında düzenlenen fuarda sergilenen yeni Tosun, 2014 yılı başında 87 numaralı Edirnekapı-Taksim hattında sefere verilir.

Elektrik kesintileri yüzünden sık sık yollarda kalan ve seferleri aksayan troleybüsler, trafiği engellediği gerekçesiyle 16 Temmuz 1984’te işletmeden kaldırılır. Araçlar İzmir Belediyesi’ne bağlı ESHOT (Elektrik, Su, Havagazı, Otobüs ve Troleybüs İşletmesi) Genel Müdürlüğü’ne satılır. Troleybüslerin 23 yıllık İstanbul macerası böylece son bulur.

Ankara

1947 yılında, Türkiye’nin ilk Troleybüs Şebekesi Ankara’da kurularak hizmete açılmıştır. 1 Haziran 1947’de 10 adet Brill marka, 1948’de yine 10 adet FBW marka troleybüs; Ulus – Bakanlıklar hattında hizmete girmiştir. 1952’de alınan 13 MAN araçla birlikte, Ankara’da çalışan troleybüs adedi; 33’e ulaşmıştır. Bunun haricinde Ankara’da Alfa-Romeo marka troleybüsler de kullanılmış ve bu troleybüsler Dışkapı-Bahçelievler ile Dışkapı-Kavaklıdere hatlarında kullanılmışlardır. 1979-1981 döneminde trafiği aksattıkları ve yavaş gittikleri gerekçesiyle hizmetten kaldırıldılar.

İzmir

Ankara’dan sonra Türkiye’de troleybüsü kullanan ikinci şehirdir. 28 temmuz 1954 açılır 1984 İstanbul’daki troleybüsler İzmir’e gönderildi. 76 tane olduğu biliniyor. Türkiye’de troleybüsün en son kaldırıldığı şehir olan İzmir’de troleybüs, 6 Mart 1992’de kaldırıldı.

Malatya

Tüm Türkiye’de kaldırılmasına rağmen 11 Mart 2015 tarihinde birçok soruna rağmen Malatya’da trambüs adıyla tekrar hizmete başlamıştır. Seferlere başladıktan yalnızca 4 gün sonra 15 Mart 2015 tarihinde İnönü Üniversitesi Kampüsü’nde bir trambüs (troleybüs) durduğu yerde yanmış, can kaybı yaşanmamıştır.