Yürüdü kaldı!

Yalova’da; iki katlı, ahşap karkas küçük bir yapının gölgesindeyim. Dalgalı yani deniz tarafından 11 sütun ile çevrili mermer tabanlı açık bir alana ve yaklaşık 30 metre uzunluğunda ahşap bir iskeleye sahip bu minyatür denilecek köşkün girişinde, kendine has semaverli bir çay ocağı, yine minyatür sayılabilecek bir oturma odası ve afakı kristal camlarla kaplı salonunu görüyorum…

Gıcırtısı güzel günlerden kalma şarkılar mırıldanan ahşap bir merdivenle bir üst kata çıkarak; dinlenme ve yatak odasını inceliyorum… Bu mütevazi köşke Gazi’nin isteğiyle mutfak yapılmadığını sonradan öğreniyorum…

Bu öykünün asıl kahramanı ise bahçede salınan Çınar ağacıdır…

13 Eylül 1929 tarihli gazetelerde “Atatürk’ün Millet Çiftliği’ndeki inşa edilen Köşk’ü bugün ikmal edildi” başlıklarıyla sunulan köşk, Gazi’nin Yalova açıklarında seyrü sefere çıktığı günlerde görüp, sevdaya tutulduğu bir çınar ağacının gölgesine yaptırdığı köşkten başkası değildir.

Yapımı 1929 Eylül’ünde tamamlanır.

Bir sabah, Gazi Paşa bahçıvanı çınar ağacının dallarını kesmeye hazırlanırken yakalar. Hemen yanına vararak sebebini sorar.

– Paşam, dallar uzadı, köşke dayandı, böyle giderse köşke zarar verecek!

İşte o an, ağacın dallarına dahi kıyamayacağını anlayan Gazi Paşa, bugüne miras bıraktığı köşkün ününe ün katacak emri verir:

– Ağaç kesilmeyecek, bina kaydırılacak!

Bu istek, tez zamanda o günün İstanbul Belediyesi’ne, oradan da belediyenin Fen İşlerine bağlı Yollar ve Köprüler şubesine ulaşır. Ünlü besteci Ferit Alnar’ın kardeşi olan Başmühendis Ali Galip Alnar (bazı kaynaklarda Ali Nuri Alnar olarak geçmektedir) yanına aldığı teknik elemanlarla Yalova’ya çıkarma yapar:

Yıl 1930…

8 Ağustos günü köşk çevresinde bulunan toprak büyük bir titizlikle kazılıp yapının temel seviyesine ulaşılır. Ve sahneye tramvay rayları çıkar…

Santim, santim çalışılarak köşk raylar üzerine oturtturulur. Artık köşk, raylar üzerinde kaydırılarak ağaçtan uzaklaştırılabilir durumdadır.

Gazi Atatürk, kardeşi Makbule Atadan, Vali vekili Muhittin Bey, Emanet Fen Müdürü Ziya bey ve Cumhuriyet Gazetesi Başmuhabiri Yunus Nadi nezaretinde bina 4 metre 80 santim kaydırılır. Bu sıra dışı çalışma 10 Ağustos 1930 tarihinde tamamlanır ve çınar ağacının dalları kesilmekten kurtulur.

10 Ağustos 1930 tarihli Cumhuriyet Gazetesi, bu sıra dışı gayrete ve özveriye sayfalarında şöyle yer verir:

“Gazi Hazretlerinin Yalova’daki köşkünün yürütülme ameliyesi dün muvaffakiyetle icra ve ikmal edilmiştir. Kendileri de bu ameliyeye bizzat nezaret etmişlerdir.”

Gazetede yer alan bu haber hayretle karşılanır… Vatanının sadece toprağını değil bir tutam yeşilini dahi koruyan bir liderin dünyaya gönderdiği bu mesaj o günlerde pek yankı bulmasa da ilerleyen yıllarda “Çevreyi korumak aklın gereğidir” özdeyişi ile pekişecektir.

O günden tam 68 yıl sonra, 2 Mart 1998’de gazeteler benzer bir habere yer verir: “Amerika’da tarihi bir müzikhol raylar üzerinde 50 metre kaydırıldı!”